Op een morgen klopte koster Sjaak op de binnendeur die vanuit onze nieuwe woning naar de kerk leidt. Hij wilde even iets laten zien. Zonder nadenken liep ik met hem mee en pas in de kerkzaal merkte ik, toen ik naar beneden keek, dat ik mijn sloffen nog aan had. Toch wel een mooi huiselijk beeld: een dominee die zo thuis is in de kerk dat ie z’n sloffen nog aanheeft.

Maar aan de andere kant: een dominee op sloffen in de kerk is wel een merkwaardig beeld.
Tenminste, een nóg merkwaardiger beeld is misschien wel dat van Jezus, met sloffen aan. Om precies te zijn: van een beeld van Jezus waar Hij pantoffels aan heeft! We zagen dat eens in Oostenrijk en het bevreemdde ons zeer. Of eigenlijk, wat nog gekker was, Hij had er maar één aan, de ander was duidelijk afgevallen!
Wonderlijk, waarom had Jezus een pantoffel aan? En het was sowieso een vreemd tafereel, want wat te denken van uitgerekend een violist die naast het kruis geknield zat?
Wat dat laatste betreft kan ik nog steeds niet goed bedenken waarom de maker die erbij heeft gezet.

Maar die pantoffels, daarover was bij thuiskomst meer te vinden dan we dachten. Google maar eens en dan komt u nog een pantoffel-strijder tegen, een strijdster zelfs en bovendien van Nederlandse huize: Weyn Ockers die een pantoffel gooide naar het altaar ten tijde van de beeldenstorm en die daarom veroordeeld is en gedood. Maar terug naar de pantoffels in de kerk in Oostenrijk.

 Op sloffen1

Bij nadere bestudering bleken het overigens geen pantoffels te zijn, maar vermoedelijk sandalen. Toen we dat eenmaal wisten kwamen er allerlei associaties naar boven. Als eerste een wat profane.
De Engelse cabaretgroep Monty Python heeft ooit een film gemaakt over het leven van Brian, een figuur die net als Jezus ook zo’n tweeduizend jaar geleden in Palestina geboren zou zijn. Brian krijgt een schare volgelingen, meer dan hem lief is. Op een gegeven moment rent hij weg, op de vlucht voor die schare bewonderaars. Daarbij verliest hij een sandaal. Sommige achtervolgers zien dit als een teken om na te volgen: ‘wij moeten allemaal onze linker sandaal uit doen’. De waaromvraag is niet relevant; het geloof - wil de film zeggen - bestaat nu eenmaal uit vreemde gebruiken en uiteindelijk is het geloof toch een mysterie. Maar waar het me om gaat is de associatie met sandaal: de vlucht. De sandaal heeft misschien te maken met het ‘niet geaccepteerd worden’, met de ‘vreemdheid van het evangelie’, en het is tekenend dat Brian, de hoofdfiguur van de film, zijn leven eindigt aan het kruis.

De andere associatie heeft te maken met een icoon in Kunrade (in de buurt van Heerlen):Op sloffen2

Terwijl Maria haar kind draagt, zo is te zien, is er een visioen van twee engelen met de tekenen van lijden en dood. Opvallend is de relatie met het beeld in Oostenrijk, en wel Jezus' loshangende sandaal! Want volgens de website van de kerk verwijst de loshangende sandaal naar het evangelie waarin Johannes de Doper Jezus aanwijst als "lam van God" en zegt: "Ik ben niet waard de riem van zijn sandaal los te maken." Opnieuw worden we bij het kruis gebracht via de sandaal.
Een laatste associatie, ik laat het naar goed gebruik bij drie, is te vinden in de Koptische traditie (Kopten zijn Egyptische christenen, met een al heel oude traditie). In die traditie, aldus de site van de Koptische kerk in Eindhoven is de ‘losse sandaal’ een bekend gegeven: het heeft te maken met twee wetteksten uit het oude testament.
De eerste behandelt een oud gebruik: wanneer een man overlijdt zonder kinderen te hebben achter gelaten, dan huwt zijn broer diens vrouw waarbij het eerste kind van die twee dan beschouwd wordt als het kind van de overleden broer. Dat was om de mogelijkheid open te houden dat de Messias zou kunnen komen als de nazaat van de overleden broer. Wanneer de broer weigert de vrouw van zijn overleden broer tot vrouw te nemen dan moet zij hem in aanwezigheid van de oudsten zijn sandaal uittrekken en in zijn gezicht spugen. (Deut.25:9) waarbij ze hem toevoegt: 'Zo vergaat het de man die zijn broer nageslacht onthoudt.' De tweede tekst behandelt de situatie dat de erfenis verloren zou gaan als er geen nazaat is voor de overleden man, zoals in Ruth: 4:7-8. Daar lezen we in de NBV: “Koopt u het land maar!’ en hij trok zijn sandaal uit. (Als vroeger een dergelijke koop of ruil rechtsgeldig gemaakt moest worden, bestond er in Israël het gebruik dat men zijn sandaal uittrok en die aan de ander gaf. Zo werd een dergelijke zaak in Israël bekrachtigd.)”
De uitleg die er dan gegeven wordt aan de losse sandaal op Koptische iconen is: Jezus is gekomen om ons los te maken van deze oude gewoontes want de Messias is gekomen en wij hoeven niet meer op Hem te wachten. De losse sandaal is een symbool voor deze verlossing.

Maar ook aan de nog aan de voet vaste sandaal, want die zouden we haast vergeten, wordt in die traditie een uitleg gegeven: Toen de eerste mens zondigde is hij uit het Paradijs gestuurd naar de aarde waar dorens en distels groeien - deze zijn symbool voor de zonden. Wanneer de mens met blote voeten in de zonden zou lopen dan vinden de zonden haar weg weer in de mens. Daarom nam de mens een dier (offer) slachtte het en maakte van zijn huid sandalen om zichzelf te beschermen van de dorens en distels. Dit offer is een symbool voor Jezus die aan het Kruis stierf om ons van de zonden te verlossen. Daarom draagt hij een sandaal, om ons daaraan te herinneren. En daarom wordt er, omgekeerd, in Ex. 3:5 gezegd als God de Heilige aanwezig is: trek je sandalen uit, want de grond waarop je staat, is heilig. In de icoon van de verrijzenis en de ten hemel opneming staat Jezus dan ook met blote voeten want daar zijn er geen zonden meer. Tot zover de Koptische kerk in Eindhoven.

Ik besluit met een laatste opmerking: de sandaal blijkt ook met ons eigen doen en laten te maken te hebben, immers - ik spreek nu Paulus na in Efeze 6 - “Zoek uw kracht in die Heer, in de kracht van zijn macht (...) Houd stand, met (...) de inzet voor het evangelie van de vrede als sandalen aan uw voeten.”

In dat perspectief mogen we leven, en de ‘pantoffel’ of slof of sandaal uit Oostenrijk herinnert er ons aan! En ziet u mij nog eens op sloffen in de kerk, dan weet u waar u aan moet denken...

Ds. Gert Kwakkel

Mocht u overigens nog ideeën hebben betreffende de rol van de violist, wij horen het graag van u: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.. Net als misschien uw idee bij de kleren die Jezus draagt…

Op sloffen3